Weithiau, mae amgylchiadau, ac eithrio ar gyfer cwblhau Rhwymedigaeth S106 yn derfynol, pan ellid rhoi caniatâd cynllunio naill ai wrth wneud cais i awdurdod cynllunio lleol neu apêl. Mae hyn wedi arwain at lawer o drafodaethau yn ddiweddar ynghylch a yw’n briodol gweithredu amodau math “Grampian” i sicrhau mecanwaith (neu “gynllun”) sy’n awgrymu cyflwyno rhwymedigaeth o dan S106. Mae trafodaethau diweddar gyda chynrychiolwyr diwydiant ac awdurdod lleol yn dangos bod y naill ochr a’r llall yn awyddus i osgoi i ganiatâd cynllunio gael ei wrthod am fod arnynt eisiau Rhwymedigaeth gytûn, ond heb ei chwblhau.
Mae polisi ac arweiniad yr Ysgrifennydd Gwladol yn glir yng Nghylchlythyr 11/95, sef na ellir rhoi caniatâd oherwydd amod bod yr ymgeisydd yn cytuno i rwymedigaeth gynllunio s106.
Wedi dweud hynny, tan ddiwedd 2007, ystyrid, ar yr amod bod (i) diben a manylion hanfodol Rhwymedigaeth arfaethedig wedi cael eu ffurfio a’u hatgyfnerthu mewn dogfen ddrafft derfynol, (ii) ei bod yn amlwg bod y darpar lofnodwyr yn fodlon ag ef, a (iii) mai’r unig weithred ar ôl oedd ychwanegu llofnodion, y byddai’n rhesymol gweithredu amod math Grampian ar gyfer caniatâd cynllunio neu benderfyniad apêl. Byddai angen darparu “cynllun” ar gyfer amod o’r fath, h.y. Rhwymedigaeth o dan S106. Cyhoeddwyd yr ymagwedd fel cyngor gan Gymdeithas y Swyddogion Cynllunio o ran ceisiadau cynllunio, a chynghorwyd Arolygwyr Cynllunio bod hyn yn cael ei ystyried yn ymagwedd briodol mewn apêl, ar yr amod eu bod yn gwbl fodlon (gyda thystiolaeth) â’r ystyriaethau a amlinellir uchod.
Fodd bynnag, wrth ystyried 5 apêl wedi’u hadfer ym mis Hydref 2007, cynghorodd yr Ysgrifennydd Gwladol fod diffyg manylder mewn amod o’r fath, a’i fod yn amwys. Hefyd, wrth ofyn yn oblygedig am daliad arian (mewn cyferbyniad â chytuno i Rwymedigaeth neu wneud Cytundeb yn wirfoddol), ystyrid bod yr amod yn gyfystyr â threth ac y byddai’r egwyddor na ellir cael unrhyw drethiant heb gefnogaeth amlwg yn y gyfraith yn cael ei thorri o’r herwydd. Yn unol â hynny, cynghorwyd Arolygwyr yn ddiweddarach na ddylent weithredu amodau o’r fath.
Gan gadw hyn mewn cof, os yw’r Arolygydd yn fodlon bod angen darparu isadeiledd neu fesurau eraill er mwyn gwneud cynnig datblygu yn dderbyniol, heb Rwymedigaeth wedi’i chwblhau, mae’r apêl felly yn debygol o fethu.
Yn dilyn seminar diweddar wedi’i lywyddu gan y Ffederasiwn Eiddo Prydeinig, mae CLG a’r Arolygiaeth yn ymwybodol iawn o bryder diwydiannau a llywodraeth leol ynglŷn â’r sefyllfa gyfredol a’u bod yn annog ailedrych ar y cwestiwn ynghylch a ellid gwneud amodau o’r fath yn ymarferol. Mae CLG wedi cyhoeddi polisi drafft diwygiedig ar gyfer ymgynghori ar ddefnyddio a chyflawni amodau sy’n trafod dewisiadau yn hyn o beth. Gallwch weld y ddogfen ymgynghori yma.
Yn y cyfamser, cynghorir grwpiau i ddatblygu unrhyw Rwymedigaethau S106 drafft gan roi’r flaenoriaeth fwyaf i’r rhain mor fuan â phosibl mewn achosion sy’n dod i apêl. Yn ddelfrydol, dylid cyflwyno Rhwymedigaeth wedi’i chwblhau neu ddatblygedig / drafft terfynol gyda’r apêl, neu gyda Datganiad Rheol 6 a’r Datganiad Tir Cyffredin mewn achosion Ymchwiliad, neu gyda’r Datganiad o achos mewn achosion Gwrandawiadau. Er y cydnabyddir y gallai tystiolaeth mewn gwrandawiadau ac ymchwiliadau effeithio ar gynnwys Rhwymedigaeth weithiau, mae’n amlwg mewn llawer o achosion mai ychydig iawn o ystyriaeth sydd wedi cael ei rhoi gan y naill grŵp neu’r llall i delerau Rhwymedigaeth ddrafft nes yn fuan cyn neu hyd yn oed yn y digwyddiad, heb sôn am ystyried ymarferoldeb cael y llofnodion angenrheidiol yn ystod neu’n union ar ôl diwedd y digwyddiad. Mae’n aml yn rhy hwyr erbyn hynny i adfer y sefyllfa a chwblhau Rhwymedigaeth cyn y disgwylir i’r Arolygydd wneud penderfyniad. Cynghorir arolygwyr mai dim ond mewn amgylchiadau eithriadol, y dylent aros i Rwymedigaeth gael ei chyflwyno a dim ond pan fydd graddfa amser glir (a byr) wedi’i rhoi. Byddant hefyd yn ymwybodol iawn o’r ffaith pan fydd Awdurdodau Cynllunio Lleol yn gwneud Cytundebau neu’n rhoi sylwadau ar Rwymedigaethau drafft eu bod yn gwneud hynny heb niweidio’u hachos.
